Zuilen, van zelfstandige gemeente tot stadswijk. Deel 68

Vervolg van 12 maart 2014

In een ochtendblad van januari 1940 plaatste men een uitgebreid artikel over de nieuwe aanwinst voor het personeel van Werkspoor: het Ontspanningsgebouw. Wat in het artikel niet wordt vermeld, is dat het gebouw werd voorzien van een ‘bomvrije en gasdichte ruimte!’.

De dreiging van de Tweede Wereldoorlog is bijna tastbaar aanwezig:

‘Blijde dag voor ‘‘Werkspoor’’

Ontspanningsgebouw in gebruik genomen.

Het was Zaterdag voor allen, die aan de N.V. Werkspoor te Zuilen zijn verbonden een groote dag, immers op de terreinen van de bijna 25 jaren daar gevestigde fabrieken is een hoogst modern ontspanningsgebouw verrezen, gebouwd door ing. D u i n t j e r, den bekenden architect, die indertijd een der winnaars was van de prijsvraag voor het Amsterdamsche Stadhuis. Dit gebouw is Zaterdagmiddag officieel in gebruik genomen.

Reeds dadelijk wanneer men het viaduct gepasseerd is, valt het nieuwe gebouw, in frischrood baksteen opgetrokken, op. Ligt het aan den vorm, aan den arcadenbouw, aan de fraaie gevelversiering? Wij weten het niet. Een feit is echter, dat hier iets tot stand is gekomen dat men in deze omgeving, waar het daverende lied van den arbeid welhaast dag en nacht klinkt – immers de spoorbaan, waarop talrijke treinen voorbijrazen, gaat er vlak langs – niet verwacht zou hebben. Er gaat een behaaglijke sfeer van dit gebouw uit, welke bij het binnentreden nog versterkt wordt.

Vroeger was sociale arbeid aangewezen op een oude fietsenloods, elke indertijd uit Amsterdam medegebracht was. Vooral in den eersten tijd was het voor de bewoners van de hoofdstad, die met het bedrijf overgeplaatst waren, niet eenvoudig om zich aan te passen in deze, nog zoo landelijke omgeving. De directie heeft aanstonds het nut gevoeld, naast den arbeid, ook voor sociale behoeften van haar geëmployeerden te zorgen. Zoo ontstond de N.V. Woningbouw Elinkwijk, zoo kwam het filiaal van de Openbare Leeszaal tot stand en kwamen vele vereenigingen in het landelijke slapende dorpje Zuilen aan de oevers van de schoone Vecht.

De industrie, op Amerikaanschen leest geschoeid deed hier haar intrede; niettegenstaande crises en den vorigen wereldoorlog breidde de fabriek zich gestadig uit. De oude barak, het middelpunt voor de ontspanning, waar de talrijke personeelsvereenigingen hun bijeenkomsten hielden, werd steeds meer uitgebreid, tot ten laatste het geheel niet meer voldeed.

Andere objecten van socialen zorg kwamen aankloppen: wij noemen slechts Het Groene Kruis, de Burgerwacht, de Luchtbescherming, Het Roode Kruis, de zorg voor de kleintjes(Fröbelschool), enz.

De heer Z a c h t e, voorzitter van den Fabrieksraad en wethouder van de gemeente Zuilen, voerde het eerst het woord namens het heele personeel. Spreker wenschte eerst den heer Damme Sr. Geluk met diens behouden thuiskomst uit Indië, om vervolgens een kort historisch overzicht te geven van het ontstaan der fabrieken. Reeds direct bij het begin is er onder leiding van Mejuffrouw Ragay aan sociaal werk gedaan, dat werk is gegroeid: er kwamen woningen, er werd een badhuis gebouwd, enz. Dat alles kwam mede tot stand door den grooten steun der directie. Wij leven tegenwoordig niet meer in den gildetijd, toen het contact tusschen werkgever en werknemer zoo innig was, daarom moeten nu de schakels tusschen beide instanties zoo goed mogelijk in stand gehouden worden.

Als herinnering bood spreker namens het heele personeel de directie een mozaiek aan, voorstellende een Grieksche vrouw, die met een trompet de menschen oproept tot ontspanning. Het mozaiek is vervaardigd uit natuurkiezel en ontworpen en gemaakt door den kunstenaar G. H o r d i j k. Het is aangebracht op den gevel van het gebouw.

Dr. L.A. W e s l e y sprak namens het bestuur van Het Groene Kruis een woord van hartelijken dank voor den steun, die deze vereeniging steeds mocht ondervinden van de zijde der directie. Ook meende spreker in de belofte van de directie, om in dit gebouw een feestweek ten bate der vereeniging te houden, een teeken te zien, dat ook hier in dit nieuwe huis weer een gastvrij onderdak gevonden zal mogen worden, hoewel het feest door de tijdsomstandigheden geen doorgang kan vinden.

De heer D e M u i n c k K e i z e r, directeur van de ‘‘Demka’’ sprak mede namens zijn broeder woorden van gelukwensch tot de directie van dit ‘‘buurbedrijf’’. Dit gebouw is niet alleen een groote aanwinst voor het personeel van Werkspoor, maar de invloed van het culturele en sociale werk wat hiermede gediend wordt, is ook te merken buiten dezen kring in onze woonplaats. Spreker bood voor de volledige geluidsinstallatie in het gebouw – welke door de directie daarin is aangebracht – een stel grammofoonplaten aan.

Burgemeester N o r b r u i s kon niet op een vijf en twintig-jarige periode in de gemeente Zuilen terugzien. Spreker is pas vier en een half jaar burgemeester dezer gemeente, maar in dezen tijd heeft hij gezien en gemerkt hoe prettig de samenwerking met de directie van Werkspoor altijd geweest is. Spreker sprak mede namens de Burgerwacht, die ook altijd de gastvrijheid van Werkspoor heeft mogen ondervinden. De Burgerwacht is een der instellingen, die door den krachtigen steun van de directie geworden is, wat zij nu is: een door de bevolking gaarne geziene instelling, waarvan men thans het nut inziet.

Met de hoop, dat de samenwerking steeds goed zoude moge blijven, besloot spreker zijn toespraak.

De heer V a n W e z e l sprak namens het Beambtenfonds eveneens enkele woorden van gelukwensch tot de directie, waarna de heer M.H. D a m m e Sr., directeur, den verschillende sprekers dank zegde voor hun hartelijke woorden. De heer Zachte heeft het terecht gezegd: wij willen niet alleen goed werk leveren, wij willen ook voor goede arbeidsvoorwaarden zorgen. Wij hebben nooit de organisatie van het personeel zelf ter hand genomen, maar gewacht wat er uit het personeel zelf naar voren zou komen. Spreker zag in het aangeboden geschenk een symbool van goede samenwerking tusschen directie en personeel. Ook dr. Wesley dankte spreker hartelijk, het Groene Kruis ook in de toekomst alle steun – voor zover mogelijk – toezeggende.

Zich in het bijzonder tot den burgemeester wendende, zeide de spreker hem dank voor zijn prettige samenwerking.

Tenslotte bracht de heer Damme nog dank aan de heer Van Wezel en voorts aan allen, die hebben meegewerkt aan den bouw van dit ontspanningsgebouw. Met den wensch dat de spreuk: ‘‘Met zorg bestede vrije tijd, geeft nieuwe kracht tot levensstrijd’’, welke spreuk in het gebouw is aangebracht, als resultaat van de prijsvraag onder personeel uitgeschreven, bewaarheid zou mogen worden, verklaarde de directeur het gebouw voor geopend.

Het gebouw

Het gebouw zelf bestaat uit een grote bovenzaal, waar een compleet ingericht tooneel is, met décors, verlichting enz., ’n buffet en kleedkamers. Beneden is een zaaltje waar overdag de Fröbelschool gehouden wordt en waar thans de tentoonstelling in ondergebracht is, voorts zijn er een verband- en een dokterskamer en ruimten voor de luchtbeschermingsinstallatie.

Reeds bij het binnentreden van de ruime vestibule wordt men aangenaam getroffen door de wijze waarop de bouwer het vraagstuk van het trappenhuis heeft opgelost. Hoewel de muren van gewone grove baksteen zijn, doen zij toch zeer gezellig aan, mede door de aankleeding van het gebouw.

De sanitaire, verwarmings- en lichtinstallatie werd aangebracht door de fa. Kersbergen N.V.

De expositie

De tentoonstelling in het benedenzaaltje geeft een beeld van den groei van de gemeente Zuilen en van het bedrijf in het bijzonder. Op de maquette in het midden is duidelijk te zien welk een uitbreiding Zuilen heeft ondergaan. Ter illustratie van den groei van het bedrijf dient een zeer duidelijke grafiek, waaraan wij de volgende cijfers ontleenen: In 1925 werd begonnen met 280 arbeiders. Het hoogtepunt valt in de hoogconjunctuurjaren van voor 1929. Het aantal arbeiders was toen 2085. In 1939 bedroeg het gemiddelde aantal 1783.

Werd er in 1913 begonnen met het maken van de haven en de brug, in de loop der tijden zijn daar zeer vele gebouwen bijgekomen, terwijl als sluitsteen van deze periode van gestadigen groei het ontpanningsgebouw staat aangegeven.’ 

 

Fotobijschrift: Ter gelegenheid van de ingebruikneming van ‘Het Ontspanningsgebouw’ van de N.V. Werkspoor, werd een expositie gehouden. Vooraan ziet u een maquette met de uitbreidingsplannen zoals die de gemeente Zuilen toen voor ogen stond. De toenmalige Burgemeester van Zuilen, de heer Norbruis geeft op deze foto uitleg aan de heer Damme, directeur van Werkspoor over de plannen die zo fraai model waren gegeven.

Terug naar overzicht